چرا ژن های باستانی ما تمدنِ بیش فعال مدرن را برنمی تابند؟ - مجله افتخار

شیوع گسترده فرسودگی شغلی زمانی رخ می دهد که نشستن پشت میز به مدت طولانی و پاسخ به ایمیل ها، مغز باستانی ما را در حالت آماده باش دائم قرار می دهد. این شرایط هایپر-اکتیو مداوم، مانع از فعال شدن سیستم پاراسمپاتیک (Parasympathetic System) که مسئول ترمیم و بازسازی بافت هاست، می گردد. ژن های ما برای پردازش بمباران اطلاعاتی و هشدارهای دیجیتالی بیست و چهار ساعته در شبانه روز تکامل نیافته اند و تداوم این شرایط آسیب های سنگینی به بار می آورد.

تضاد عمیق بیولوژی انسان با مفاهیم مدرن بهره وری

این عدم تطابق عمیق ساختاری، منبع اصلی فرسودگی های فرساینده ای است که هیچ دارویی توان علاج آن را ندارد. تمدن مدرن بهره وری را یک فضیلت می داند، در حالی که بیولوژی ما استراحت را شرط اصلی بقا تعریف می نماید. کوشش برای انطباق با این الگوهای غیرطبیعی کار، منجر به فرسودگی سلولی و پیری زودرس اندام های داخلی می گردد. بعضی جوامع با بازگشت به چرخه های طبیعی کار متناوب، گام های موثری برای حل این بحران برداشته اند تا تعادل را بازگردانند.

پذیرش محدودیت های تکاملی بدن، اولین قدم برای طراحی یک سیستم کاری انسانی و پایدار در دنیا امروز است. این نگاه انسان شناختی ثابت می نماید که فرسودگی شغلی یک نقص شخصی یا کمبود اراده نیست، بلکه شورش بدن علیه مدرنیته فرساینده است. فهم این الگوی زیستی به ما اجازه می دهد فرآیندهای شغلی را بر اساس نیازهای واقعی دی ان ای (DNA) انسان بازطراحی کنیم و از تخریب کدهای حیات جلوگیری نماییم.

مقایسه الگوی زیستی انسان باستان و محیط کار مدرن

جدول زیر تفاوت های میان ساختار تکاملی بدن انسان و تحمیلات محیط های کاری مدرن را به تصویر می کشد.

نظریه عدم تطابق تکاملی و ریشه های بیولوژیک استرس

نظریه عدم تطابق تکاملی (Evolutionary Mismatch Theory) بیان می نماید که اگر یک موجود زنده در محیطی متفاوت از آنچه برای آن تکامل یافته زندگی کند، دچار اختلالات ساختاری و عملکردی خواهد شد. سیستم عصبی انسان برای زندگی در گروه های کوچک و مواجهه با خطرات ملموس مانند حیوانات درنده طراحی شده است. در آن شرایط، پاسخ استرس باعث ترشح آدرنالین می شد تا فرد یا فرار کند یا بجنگد؛ پس از انتها خطر، سطح هورمون ها بلافاصله به حالت طبیعی بازمی گشت.

در محیط مدرن، عامل استرس زا یک پیغام الکترونیکی یا ددلاین کاری است که نه می توان از آن فرار کرد و نه با آن جنگید. در نتیجه، مواد شیمیایی استرس که برای مصرف در فعالیت های شدید فیزیکی ترشح شده اند، درون خون باقی می مانند و به بافت های داخلی آسیب می زنند. تداوم این شرایط انتها به فرسودگی شغلی منجر می گردد، زیرا بدن توانایی خنثی سازی مداوم این مواد سمی را بدون فعالیت بدنی متناظر ندارد.

سرکوب سیستم پاراسمپاتیک در عصر ارتباطات دیجیتال

سیستم عصبی اتوماتیک انسان از دو بخش سمپاتیک (مبارزه یا فرار) و پاراسمپاتیک (استراحت و هضم) تشکیل شده است. در زندگی اجداد ما، بیشتر ساعات روز در حالت غلبه سیستم پاراسمپاتیک می گذشت؛ حالتی که در آن سلول ها ترمیم شده، دستگاه گوارش کارایی داشت و سیستم ایمنی بازسازی می شد. اما اعلان های مداوم تلفن های همراه و فشارهای کاری، سیستم سمپاتیک انسان مدرن را به طور دائمی در حالت فعال نگه می دارند.

این غلبه مداوم سمپاتیک، اجازه ورود بدن به فاز بازسازی را نمی دهد. وقتی سیستم پاراسمپاتیک شانس فعال سازی پیدا نکند، التهاب های کوچک سلولی درمان نمی شوند و آسیب های ریز در طول زمان تجمع می یابند. این انباشتگی آسیب ها دقیقاً همان چیزی است که به صورت خستگی مزمن و افت توان روانی بروز می نماید. بازگرداندن فرصت های استراحت بدون تکنولوژی، تنهای راه فعال سازی مجدد این سیستم حیاتی است.

اثرات نشستن طولانی مدت بر سیگنال های عصبی مغز

بدن انسان برای حرکت مداوم طراحی شده است و فعالیت فیزیکی یکی از راه های اصلی تنظیم هورمون های استرس است. نشستن های 8 تا 12 ساعته پشت میز کار، جریان خون به مغز را کاهش داده و ترشح فاکتورهای رشد عصبی را متوقف می سازد. از دیدگاه تکاملی، بی پاسخ ماندن استرس روانی با حرکت فیزیکی، به مغز سیگنال می دهد که فرد در یک تله به دام افتاده است و امکان نجات وجود ندارد.

این سیگنال به دام افتادگی، ترشح کورتیزول را دوچندان نموده و فرآیند تخریب سلولی را سرعت می بخشد. راه رفتن و حرکت های متناوب در طول روز کاری، تنها یک توصیه ورزشی نیستند، بلکه نیازی بیولوژیک برای خنثی سازی اثرات استرس بر مغز باستانی ما هستند. حذف حرکت از زنجیره زندگی کاری، مستقیماً به فروپاشی توانمندی های ذهنی و فیزیکی ختم می گردد.

بازتعریف الگوهای کاری بر اساس چرخه های اولترادیان

بدن انسان علاوه بر ریتم شبانه روزی، بر اساس چرخه های اولترادیان (Ultradian Rhythms) کار می نماید. این چرخه های 90 تا 120 دقیقه ای معین می نمایند که مغز چه مدت می تواند تمرکز عمیق داشته باشد و پس از آن نیازمند 15 تا 20 دقیقه استراحت است. تمدن مدرن با تحمیل ساعات کاری بی توقف، این چرخه های طبیعی را نادیده گرفته و انسان را مجبور به کار یکنواخت می نماید.

فشار آوردن به مغز پس از انتها چرخه اولترادیان، بازدهی را به شدت کاهش داده و ترشح هورمون های استرس را جایگزین انرژی طبیعی می نماید. سازمان هایی که الگوهای کاری خود را بر اساس این چرخه های طبیعی زیستی تنظیم می نمایند، شاهد کاهش چشمگیر آمار فرسودگی شغلی و افزایش جهشی خلاقیت در نیروهای خود هستند. همگام سازی کار با بیولوژی، تنها مسیر پایداری در دنیای مدرن است.

شورشی که آن را بیماری می نامیم؛ جنبه حمایتی علائم فرسودگی

از زاویه دید تکاملی، علائمی مانند بی حوصلگی، خستگی شدید و عدم توانایی در تمرکز، بیماری نیستند؛ بلکه مکانیزم های دفاعی هوشمندانه ای هستند که بدن برای اجبار فرد به توقف فعالیت فعال می نماید. وقتی فرد پیغام های اولیه خستگی را نادیده می گیرد، مغز با خاموش کردن ناگهانی سیستم های انرژی، او را زمین گیر می نماید تا از آسیب های کشنده به قلب و سایر اندام های حیاتی جلوگیری کند.

این خاموشی اجباری، آخرین ابزار دی ان ای ما برای حفظ بقاست. درک این مسئله به ما یاد می دهد که به جای جنگیدن با علائم فرسودگی شغلی و سرکوب آن ها با محرک ها یا داروها، باید پیغام بدن را شنیده و رفتار خود را اصلاح کنیم. احترام به این واکنش های دفاعی، مانع از بروز آسیب های برگشت ناپذیر در سیستم های زیستی بدن می گردد.

طراحی محیط های کاری مبتنی بر نیازهای زیستی انسان

برای برپایی یک سیستم کاری پایدار، باید محیط های کاری را مطابق با کدهای ژنتیکی انسان بازطراحی کنیم. این بازطراحی شامل ایجاد فضاهایی برای حرکت آزادانه، نور طبیعی کافی، و قطع کامل ارتباطات کاری پس از ساعات مقرر است. انسان ها ابزار متحرک نیستند که بتوان از آن ها خروجی یکنواخت و بی انتها انتظار داشت.

انطباق فرهنگ سازمانی با بیولوژی انسانی، نه تنها سلامت روان نیروها را تضمین می نماید، بلکه کارایی درازمدت سازمان ها را نیز ارتقا می دهد. وقت آن رسیده است که ایده هایپر-اکتیویتی مدرن را کنار گذاشته و به تعادلی دست یابیم که با ساختار ژنتیکی اجدادمان همخوانی دارد. پذیرش واقعیت های زیستی، کلید دستیابی به جامعه ای سالم و مولد در آینده خواهد بود.

پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)

این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:

• فرسودگی نیابتی و تاثیر همدلی زیاد بر آسیب به سیستم ایمنی
• فرسودگی شغلی و استرس این تغییرات را مغز شما ایجاد می نمایند
• چرا عاشقان کار بیش از دیگران در چاه فرسودگی سقوط می نمایند؟ راه نجات
• پارادوکس خودشیفتگی رمانتیک: چرا ما در شعر عاشقانه به جای معشوق، عاشق خودمان می شویم؟
• بحران کوارتز چیست و چگونه صنعت ساعت سوئیس را دگرگون کرد؟
• راز جزیره عروسک های مکزیک | نفرینی که مهندس مکزیکی را به جنون کشاند
• معمای ناقوس های خاموش؛ چرا کلیسای نوتردام پاریس هرگز یک شاهکار مذهبی نبود؟
• پارادوکس کوانتومی اینتل؛ چرا ترانزیستورهای بسیار کوچک سد راه سرعت پردازنده ها شدند؟
• آنالیز هشدار زیستی حشرات در سونامی 2004 و نقد نگاه تکنولوژیک
• چرا بوگاتی ویرون با وجود زیان ده بودن، ساخته شد؟
• کتابخانه های عمومی (واقعی)، آخرین سنگر بقا در برابر دیستوپیای الگوریتم ها
• سایکوز خودایمنی: وقتی سیستم دفاعی بدن، روح را به جنون می کشاند